Perjanjian damai perdagangan antara Donald Trump dan Xi Jinping minggu lalu hanya menangguhkan konflik perdagangan besar-besaran antara dua kuasa geoekonomi dunia itu.
Namun, persaingan antara Washington dan Beijing terus berlanjutan dalam gelanggang lain yang kurang menonjol termasuk usaha kedua-duanya menarik negara lain ke dalam orbit ekonomi masing-masing.
Beberapa hari sebelum sidang kemuncak itu, Amerika Syarikat nampaknya memperoleh “wilayah” baharu di Asia Tenggara melalui perjanjian dengan Kemboja dan Malaysia.
Perjanjian ini luar biasa terperinci bagi standard Trump merupakan yang pertama daripada siri perjanjian yang dirancang dengan negara ASEAN. Ia bukan sahaja memberikan keutamaan besar kepada eksport Amerika, tetapi juga seolah-olah merekrut negara-negara tersebut ke dalam kem blok geoekonomi AS.
Sekilas pandang, hal ini menunjukkan sistem perdagangan global yang semakin dipolitikkan — seolah-olah negara-negara dipaksa memilih antara AS dan China.
Namun hakikatnya, kerajaan-kerajaan ini mungkin terus menyeimbangkan kedudukan mereka antara dua kuasa besar tersebut, berpandukan kepentingan sebenar seperti akses kepada sumber nadir bumi atau pasaran eksport bukan sekadar tandatangan di atas kertas.
Jika diteliti, perjanjian dengan Malaysia kelihatan lebih seperti paksaan rasmi daripada perjanjian perdagangan yang matang. Ia mengandungi komitmen luas bahawa jika AS memperkenalkan sekatan import atas alasan keselamatan negara atau ekonomi (konsep yang amat longgar), Malaysia mesti “mengambil atau mengekalkan langkah dengan kesan sekatan yang setara… atau bersetuju dengan jadual pelaksanaan yang diterima oleh kedua-dua pihak”.
Ia juga mewajibkan Malaysia memadankan kawalan eksport AS dan mengehadkannya daripada membuat perjanjian dengan negara-negara yang tidak disenangi Washington yang jelas merujuk kepada China.
Jika ditafsir secara literal, perjanjian ini boleh menjadikan Malaysia seolah-olah negara vasal geoekonomi AS. Tambahan pula, tiada mekanisme penyelesaian pertikaian rasmi dengan panel bebas, hanya risiko Trump bertindak sebagai hakim, juri dan pelaksana hukuman.
Ironinya, agak mengecewakan apabila melihat bekas pegawai pentadbiran Joe Biden menyokong pendekatan “diplomasi perdagangan gaya kolonial” ini, walhal semasa berkuasa mereka sering bercakap tentang kerjasama ekonomi berasaskan pakatan.
Jadi mengapa Malaysia menandatanganinya? Jawapan segera agak jelas: Malaysia mengeksport produk elektrik dan elektronik, termasuk semikonduktor, ke AS setiap tahun, kebanyakannya dihasilkan oleh syarikat milik Amerika.
AS merupakan pasaran eksport kedua terbesar Malaysia. Bagi Kemboja pula, yang mengeksport pakaian dan kasut, kebergantungan kepada permintaan AS jauh lebih tinggi.
Namun, Malaysia nampaknya yakin boleh berunding untuk mengelak kewajipan yang terlalu membebankan. Menteri Pelaburan, Perdagangan dan Industri, Datuk Seri Tengku Zafrul Aziz, berkata perjanjian itu mewujudkan sistem perundingan rasmi, bukannya penjajaran automatik.
“Kami jelas bahawa sebarang tindakan di bawah perjanjian ini akan berdasarkan kepentingan Malaysia dan di bawah undang-undang Malaysia,” katanya. “Ada proses perundingan, dan jika ia tidak memihak kepada kita, kita tidak akan ikut.”
Mengenai ketiadaan mekanisme penyelesaian pertikaian rasmi, Zafrul menambah: “Jika kita tidak bersetuju, maka kita akan tanggung akibatnya, AS boleh kenakan tarif atau sebagainya, tetapi sekurang-kurangnya kita berpeluang menyatakan pendirian kita. Jika tidak, mereka boleh buat sesuka hati tanpa memberi penjelasan.”
Zafrul juga menyatakan bahawa hubungan yang semakin baik antara AS dan China kebelakangan ini seharusnya mengurangkan ketegangan. Namun penulis berpendapat pandangan itu terlalu optimistik, persaingan mengenai nadir bumi dan teknologi cip akan terus berlaku di peringkat serantau dan nasional walaupun tanpa konfrontasi global.
Malaysia sendiri mempunyai industri nadir bumi, tetapi masih belum bebas sepenuhnya daripada pengaruh China.
Walau bagaimanapun, ekonomi yang lincah dan fleksibel dalam menyesuaikan rantaian bekalan serta teknologi baharu boleh terus kekal tidak berpihak dalam “perang dingin perdagangan” global.
AS boleh menyekat eksport komponen Malaysia, tetapi tindakan itu hanya akan melemahkan industri cip dan teknologi Amerika sendiri. Melainkan Washington cuba menekan seluruh Asia Tenggara sekaligus yang secara kolektif merupakan pasaran eksport lebih besar bagi Malaysia berbanding AS, barangan Malaysia tetap akan sampai ke pasaran.
Menariknya, berbeza dengan kemarahan awam China terhadap cadangan Mexico mengenakan tarif 50 peratus atas import kereta atas desakan AS, Beijing kekal senyap terhadap perjanjian Trump dengan Malaysia dan Kemboja.
Tahap pengaruh kedua-dua kuasa besar itu akan berbeza mengikut negara. AS menawarkan pasaran eksport dan akses kepada sistem kewangan berasaskan dolar, walaupun kini semakin tidak menentu; China pula menawarkan nadir bumi dan teknologi hijau. Kedua-duanya penting dan tidak boleh diabaikan.
Seperti kata Zafrul: “Kami tandatangan perjanjian [dengan AS] pada hari Ahad. Pada Isnin, kami tandatangan satu lagi perjanjian [ASEAN] dengan China.” Dari sudut kemakmuran dan kecekapan, usaha membahagikan ekonomi dunia melalui kuasa sewenang-wenangnya jelas langkah ke belakang.
Namun, dengan imbangan kuasa antara AS dan China, penulis masih percaya kerajaan yang tangkas dan pragmatik mampu menolak daripada menjadi satelit ekonomi mana-mana pihak. Ia bukan kedudukan yang selesa — tetapi bukan juga kedudukan yang tidak berdaya.
Artikel asal ini ditulis oleh Jurnalis Alan Beattie, yang diterbitkan di financial times pada 5 Nov 2025 dan diulang siar oleh The New Straits Times pada 7 Nov 2025.
Artikel ini merupakan pendapat peribadi penulis semata-mata dan tidak semestinya mewakili pandangan politiko.my
Jom sertai siaran WhatsApp politiko.my untuk berita terkini.
