Pengampunan bersyarat terhadap bekas Perdana Menteri Najib Razak yang membolehkan baki hukuman dijalani secara tahanan di rumah sehingga 23 Ogos 2028, tertakluk kepada pembayaran denda RM50 juta, bukan sekadar perkembangan berkaitan seorang individu. Ia menyentuh tiga perkara besar sekali gus; Perlembagaan, kedaulatan undang-undang dan kepercayaan rakyat terhadap institusi negara.
Sebab itu perkembangan ini wajar dibincangkan dengan kepala yang sejuk, bukan dengan emosi yang mendidih.
Pengampunan bukan pembatalan sabitan
Fakta asas jangan dikaburkan oleh perang naratif. Najib disabitkan oleh Mahkamah Persekutuan pada 23 Ogos 2022 atas tujuh pertuduhan berkaitan SRC International. Mahkamah mengekalkan hukuman 12 tahun penjara dan denda RM210 juta ketika itu.
Keputusan hari ini pula ialah pengampunan bersyarat, bukannya keputusan mahkamah yang membatalkan sabitan tersebut.
Ini perbezaan yang sangat penting. MCA, misalnya, turut menegaskan bahawa menghormati kuasa pengampunan tidak bermaksud menafikan keputusan mahkamah terdahulu.
Dalam bahasa mudah: mahkamah menjalankan fungsi kehakiman; kuasa pengampunan pula berada dalam kerangka perlembagaan. Jangan campurkan dua institusi ini seolah-olah ia perkara yang sama.
Perkara 42 Perlembagaan Persekutuan memang memperuntukkan kuasa memberi ampun, tunda hukum atau lega hukum kepada Yang di-Pertuan Agong bagi kesalahan di Wilayah Persekutuan. Jawapan rasmi di Parlimen juga menjelaskan proses Lembaga Pengampunan serta peranan institusi berkaitan.
Maka, mempertikaikan dasar atau implikasi keputusan ialah sebahagian daripada wacana demokrasi. Tetapi mempertikaikan kewujudan kuasa perlembagaan itu sendiri tanpa memahami kerangka undang-undangnya adalah perkara berbeza.
DAP kini berdepan soalan yang tidak mudah
DAP mengumumkan Jawatankuasa Eksekutif Pusatnya akan bermesyuarat tergempar esok.
Anthony Loke menyatakan parti itu mengekalkan pendirian berhubung 1MDB, termasuk tuntutan terhadap keadilan dan akauntabiliti, pada masa sama menghormati kuasa pengampunan Yang di-Pertuan Agong serta prinsip Raja Berperlembagaan.
Inilah titik politik yang menarik. DAP bukan sekadar perlu menjawab kepada penyokongnya. Ia juga perlu menjelaskan bagaimana prinsip yang diperjuangkan sebelum ini diterjemahkan apabila berhadapan keputusan institusi yang tidak semestinya selari dengan jangkaan politik parti.
Mesyuarat tergempar itu, secara demokratiknya, menyediakan ruang untuk parti menyusun pendirian secara kolektif, bukan bertindak berdasarkan kenyataan spontan media sosial.
Itu penting. Dalam politik, kadangkala diam untuk membaca keadaan lebih matang daripada bercakap untuk mengejar sorakan.
Anwar pula berdepan persoalan kepercayaan
Perdana Menteri Anwar Ibrahim berkata pengampunan bersyarat itu tidak menjejaskan pendirian kerajaan terhadap rasuah dan salah guna kuasa. Beliau turut menegaskan bahawa kes-kes yang masih berjalan perlu diteruskan mengikut proses undang-undang.
Di sinilah ujian politik sebenar. Bukan sekadar apa yang kerajaan katakan hari ini, tetapi apa yang kerajaan lakukan selepas hari ini.
Jika prinsipnya ialah kedaulatan undang-undang, maka prinsip tersebut mesti terpakai secara konsisten, kepada orang biasa, tokoh korporat, ahli politik, menteri dan bekas perdana menteri.
Keadilan tidak sepatutnya bergantung kepada siapa yang duduk di kerusi tertinggi. Dalam masa sama, kerajaan juga perlu membezakan antara kuasa pengampunan diraja dengan tindakan eksekutif kerajaan. Jika kedua-duanya dicampur-adukkan, rakyat akan sukar memahami siapa sebenarnya membuat keputusan, atas asas apa dan melalui mekanisme yang bagaimana. Kekeliruan institusi ialah musuh besar kepercayaan awam.
RM50 juta pula membuka satu lagi babak
Umno telah melancarkan kutipan dana untuk membantu Najib membayar denda RM50 juta. Dalam laporan langsung Malaysiakini, Setiausaha Agung Umno Asyraf Wajdi Dusuki memaklumkan lebih RM165,000 dikumpulkan dalam tempoh sejam pertama.
Ini memperlihatkan sesuatu yang menarik tentang politik kepartian Malaysia. Sokongan politik bukan hanya diterjemahkan melalui undi atau ceramah. Ia juga boleh muncul dalam bentuk mobilisasi kewangan dan solidariti penyokong.
Namun, apabila kutipan dana melibatkan jumlah yang besar, persoalan ketelusan, tadbir urus dan pematuhan undang-undang menjadi semakin penting. Ahmad Zahid sendiri menyatakan inisiatif tersebut akan dilaksanakan secara telus, sistematik dan mematuhi peraturan serta undang-undang yang berkuat kuasa.
Jadi, ruang paling munasabah ialah biarkan proses itu berjalan secara terbuka dan boleh diperiksa.
Jangan jadikan isu ini perang penyokong
Satu lagi perkara yang perlu dielakkan ialah menjadikan pengampunan ini sebagai pertandingan propaganda. Penyokong Najib tidak wajar menghukum semua yang mengkritik keputusan.
Pengkritik pula tidak wajar menganggap semua yang menyokong Najib sebagai menolak undang-undang. Kedua-dua kesimpulan itu terlalu mudah.
Malah, penganalisis politik yang dipetik Malaysiakini melihat keputusan ini sebagai satu perkembangan yang mempunyai implikasi berbeza kepada PH dan BN, termasuk dari sudut hubungan dalam kerajaan campuran. Itu menunjukkan isu ini bukan hitam putih.
Politik matang bukan politik yang semua orang bersetuju. Politik matang ialah apabila perbezaan pendapat masih boleh hidup dalam kerangka undang-undang.
Akhirnya, reformasi institusi tetap menjadi jawapan
Jika ada satu pengajaran besar daripada episod ini, ia ialah keperluan memperjelas mekanisme institusi.
● Apakah syarat tahanan rumah?
● Siapa memantau pematuhan?
● Bagaimana pelanggaran syarat ditentukan?
● Apakah mekanisme semakan?
Bagaimana keputusan berkaitan tahanan rumah dilaksanakan secara konsisten pada masa depan?
Soalan-soalan ini bukan semestinya serangan kepada sesiapa. Sebaliknya, soalan yang jelas menghasilkan institusi yang lebih jelas. Dalam negara demokrasi, undang-undang bukan hanya perlu sah; prosesnya juga perlu difahami rakyat.
Peribahasa Melayu menyebut, “terlajak perahu boleh diundur, terlajak kata buruk padahnya.” Dalam politik, mungkin boleh ditambah, ‘terlajak menghakimi tanpa memahami institusi, lebih buruk akibatnya.’
Najib mendapat pengampunan bersyarat. Mahkamah tetap mempunyai rekod keputusannya. Agong mempunyai kuasa perlembagaan. Kerajaan pula masih mempunyai tanggungjawab memerangi rasuah. Semua fakta itu boleh wujud serentak. Maka persoalan paling besar sekarang bukan siapa menang atau siapa kalah.
Persoalannya, bolehkah Malaysia membuktikan bahawa kuasa, undang-undang, pengampunan dan akauntabiliti boleh berjalan dalam satu kerangka yang difahami dan dipercayai rakyat?
Kerana akhirnya, kerajaan boleh berubah, parti boleh bertukar sekutu dan tokoh politik boleh datang dan pergi. Tetapi kepercayaan terhadap institusi negara, sekali retak, bukan mudah ditampal.
Oleh: Ramlee Wahab – Sri Gading
Artikel ini merupakan pendapat peribadi penulis semata-mata dan tidak semestinya mewakili pandangan politiko.my
Jom sertai siaran WhatsApp politiko.my untuk berita terkini.
