Dalam setiap krisis di Timur Tengah, perhatian dunia hampir pasti tertumpu kepada satu laluan laut yang sempit tetapi amat strategik — Selat Hormuz. Terletak di antara Iran dan Oman, selat ini menghubungkan Teluk Parsi ke Teluk Oman dan seterusnya ke Lautan Hindi.
Walaupun lebarnya di titik paling sempit hanya sekitar 33 kilometer, peranannya dalam ekonomi global jauh lebih besar daripada saiz geografinya.
Selat Hormuz ialah nadi utama eksport tenaga dunia. Dianggarkan sekitar 20 hingga 21 juta tong minyak mentah dan produk petroleum melalui laluan ini setiap hari. Jumlah itu mewakili kira-kira 20 peratus daripada keseluruhan penggunaan minyak dunia.
Selain itu, hampir satu perlima perdagangan global gas asli cecair (LNG) turut melalui selat yang sama. Dengan kata lain, satu daripada setiap lima tong minyak yang digunakan di dunia bergerak melalui laluan ini.
Negara-negara pengeluar utama seperti Arab Saudi, Iran, Iraq, Kuwait, Emiriah Arab Bersatu dan Qatar amat bergantung kepada Selat Hormuz untuk mengeksport minyak dan gas mereka. Sebahagian besar penghantaran ini pula menuju ke Asia, termasuk China, India, Jepun dan Korea Selatan.
Kebergantungan tinggi terhadap satu laluan sempit menjadikan pasaran tenaga global sangat sensitif terhadap sebarang gangguan keselamatan di kawasan tersebut.
Sekiranya berlaku konflik bersenjata, sekatan atau ancaman penutupan laluan, reaksi pasaran biasanya pantas dan drastik. Harga minyak dunia berpotensi melonjak mendadak kerana kebimbangan terhadap kekurangan bekalan. Kenaikan harga tenaga bukan sekadar isu sektor minyak dan gas; ia meresap ke seluruh ekonomi.
Kos pengangkutan meningkat, kos pengeluaran bertambah, dan harga barangan pengguna akhirnya turut naik. Tekanan inflasi menjadi hampir tidak dapat dielakkan.
Dalam situasi sebegini, bank-bank pusat di negara maju mungkin terpaksa mengekalkan kadar faedah tinggi untuk mengawal inflasi, walaupun langkah itu boleh memperlahankan pertumbuhan ekonomi.
Pasaran saham pula cenderung menjadi tidak menentu, manakala pelabur beralih kepada aset selamat seperti emas dan dolar Amerika Syarikat. Aliran modal keluar dari negara membangun boleh memberi tekanan kepada mata wang tempatan.
Malaysia tidak terkecuali daripada kesan limpahan ini. Walaupun negara ini mempunyai pengeluaran petroleum sendiri, Malaysia tetap terdedah kepada turun naik harga minyak dunia. Lonjakan harga minyak boleh meningkatkan hasil eksport petroleum negara, namun pada masa yang sama ia menambah beban subsidi bahan api dan tekanan fiskal kerajaan.
Jika subsidi dikekalkan, perbelanjaan kerajaan meningkat; jika harga diselaraskan, kos sara hidup rakyat pula terkesan.
Kenaikan harga tenaga juga memberi kesan langsung kepada inflasi domestik. Kos pengangkutan yang lebih tinggi akan menaikkan harga makanan dan barangan keperluan. Industri yang bergantung kepada bahan api dan elektrik menghadapi kos operasi yang meningkat, dan sebahagian beban itu lazimnya dipindahkan kepada pengguna. Isi rumah berpendapatan rendah adalah antara yang paling terdedah kepada tekanan ini.
Dalam konteks kewangan, krisis geopolitik yang berlarutan boleh menyebabkan pelabur global mengurangkan pendedahan kepada pasaran sedang membangun. Ringgit berisiko mengalami tekanan penyusutan sekiranya dolar Amerika mengukuh sebagai mata wang selamat. Mata wang yang lemah pula meningkatkan kos import, termasuk makanan dan barangan teknologi, sekali gus menambah tekanan inflasi.
Sebagai ekonomi terbuka yang bergantung kepada perdagangan antarabangsa, Malaysia turut terdedah kepada gangguan rantaian bekalan global. Jika kos perkapalan dan insurans meningkat akibat risiko di Timur Tengah, harga import dan eksport akan terkesan. Permintaan global yang perlahan akibat tekanan ekonomi di negara maju juga boleh mengurangkan prestasi eksport negara.
Hakikatnya, Selat Hormuz bukan sekadar laluan geografi. Ia adalah arteri tenaga yang menghubungkan pengeluar utama dunia dengan pengguna global. Dengan sekitar 20 peratus bekalan minyak dunia melalui laluan selebar 33 kilometer itu, sebarang ketidakstabilan di situ boleh mencetuskan gelombang kejutan ekonomi merentasi benua.
Bagi Malaysia dan negara-negara lain, kesannya mungkin tidak hadir dalam bentuk gangguan fizikal, tetapi melalui kenaikan harga, tekanan inflasi dan ketidaktentuan pasaran yang dirasai secara langsung oleh rakyat dan perniagaan.
Sumber: Guardian, AP News, Reuters
