Pengumuman kerangka damai antara Amerika Syarikat (AS) dan Iran disambut sebagai perkembangan penting dalam usaha meredakan ketegangan yang telah berlarutan selama bertahun-tahun di Timur Tengah.
Namun, di sebalik optimisme tersebut, satu persoalan besar mula dibangkitkan oleh penganalisis geopolitik: adakah Israel akan menjadi faktor yang menentukan kejayaan perjanjian ini, atau sebaliknya menjadi penghalang kepada pelaksanaannya?
Untuk memahami isu ini, penting untuk membezakan antara dua perkara yang berbeza. Pertama, proses mencapai persetujuan antara Washington dan Tehran. Kedua, proses melaksanakan persetujuan tersebut di lapangan.
Dalam konteks ini, Israel mungkin tidak mempunyai kuasa untuk menghalang perjanjian daripada dimeterai, tetapi mempunyai keupayaan yang signifikan untuk mempengaruhi sama ada perjanjian itu mampu bertahan dalam jangka panjang.
Secara teknikal, Israel bukan pihak rasmi dalam rundingan AS–Iran. Perbincangan utama berlaku antara Washington dan Tehran, dengan tumpuan kepada isu keselamatan serantau, program nuklear Iran, sekatan ekonomi dan mekanisme gencatan senjata. Namun hakikat bahawa Israel tidak berada di meja rundingan tidak bermakna kepentingannya tidak terlibat.
Bagi Israel, ancaman daripada Iran bukan sekadar berkaitan program nuklear. Kebimbangan yang lebih besar ialah rangkaian pengaruh Iran di rantau tersebut, termasuk hubungan rapat Tehran dengan Hezbollah di Lebanon, kumpulan-kumpulan bersenjata di Syria dan pelbagai proksi lain yang dianggap mengancam keselamatan Israel.
Oleh itu, sebarang perjanjian yang tidak menangani isu-isu ini secara menyeluruh berpotensi dilihat oleh kepimpinan Israel sebagai tidak mencukupi.
Di sinilah timbul cabaran utama kepada pelan damai tersebut.
Walaupun AS dan Iran mungkin bersetuju untuk mengurangkan ketegangan secara langsung, konflik yang melibatkan pihak ketiga masih berpotensi menggugat keseluruhan proses. Lebanon menjadi contoh paling jelas. Iran melihat Hezbollah sebagai sebahagian daripada strategi pertahanan serantaunya, manakala Israel melihat kumpulan itu sebagai ancaman keselamatan yang berterusan.
Jika berlaku semula pertempuran besar antara Israel dan Hezbollah, kesannya tidak hanya terhad kepada sempadan Israel-Lebanon. Sebaliknya, ia boleh mencetuskan tindak balas yang lebih luas, termasuk tekanan terhadap Iran untuk menyokong sekutunya, sekali gus menjejaskan semangat dan pelaksanaan perjanjian yang dicapai dengan AS.
Atas sebab itu, ramai penganalisis menggambarkan Israel sebagai potensi “spoiler” dalam proses damai ini. Dalam kajian hubungan antarabangsa, istilah “spoiler” merujuk kepada pihak yang tidak semestinya mempunyai kuasa veto rasmi terhadap sesuatu perjanjian, tetapi mempunyai kemampuan untuk mengganggu atau menggagalkan pelaksanaannya melalui tindakan politik, diplomatik atau ketenteraan.
Israel mempunyai ketiga-tiga instrumen tersebut.
Dari sudut ketenteraan, Israel masih mempunyai kebebasan untuk bertindak terhadap apa yang dianggap sebagai ancaman keselamatan, sama ada di Lebanon, Syria atau kawasan lain yang berkaitan dengan pengaruh Iran. Sebarang operasi ketenteraan yang membawa kepada tindak balas balas boleh mencetuskan kitaran eskalasi baharu.
Dari sudut politik pula, Israel mempunyai hubungan strategik yang sangat rapat dengan AS. Walaupun kerajaan Amerika boleh membuat keputusan dasar luar secara bebas, pandangan dan kebimbangan Israel tetap mempunyai pengaruh dalam perbahasan politik Washington.
Ini bermakna pelaksanaan mana-mana perjanjian juga bergantung kepada tahap kesediaan AS untuk menyeimbangkan komitmennya terhadap Iran dengan jaminan keselamatan kepada Israel.
Namun begitu, adalah tidak tepat untuk menganggap Israel mempunyai kuasa mutlak terhadap nasib perjanjian tersebut. Realitinya, Israel sendiri bergantung kepada sokongan diplomatik, ketenteraan dan strategik AS. Jika Washington benar-benar komited untuk memastikan perjanjian itu berjaya, ruang bagi Israel untuk menentangnya secara terbuka menjadi lebih terhad.
Faktor domestik Israel juga memainkan peranan penting. Kepimpinan Israel perlu menunjukkan kepada rakyat bahawa sebarang perjanjian tidak akan menjejaskan keselamatan negara. Dalam suasana politik yang kompetitif, sebarang persepsi bahawa Iran diberikan terlalu banyak konsesi boleh menjadi liabiliti politik kepada kerajaan yang memerintah.
Kesimpulannya, persoalan sebenar bukan sama ada Israel boleh menghalang pelan damai AS–Iran daripada ditandatangani. Persoalan yang lebih penting ialah sama ada semua pihak mampu mengekalkan disiplin strategik selepas perjanjian dicapai.
Dalam banyak konflik antarabangsa, cabaran terbesar bukanlah mencapai persetujuan, tetapi memastikan persetujuan itu dihormati apabila berdepan realiti di lapangan.
Dalam konteks ini, Israel bukan ancaman utama kepada proses rundingan, tetapi berpotensi menjadi faktor paling kritikal dalam menentukan sama ada pelan damai AS–Iran mampu bertahan atau akhirnya runtuh di bawah tekanan konflik serantau yang masih belum benar-benar diselesaikan. @analitiko
Jom sertai siaran WhatsApp politiko.my untuk berita terkini.
