SEREMBAN | 18 Sep 26 – Kemelut mengenai kedudukan Yang Dipertuan Besar Negeri Sembilan memasuki perkembangan baharu apabila Jabatan Peguam Negara (AGC) menyatakan Proklamasi bertarikh 19 April 2026 yang berkaitan kedudukan Tuanku Muhriz Tuanku Munawir adalah tidak sah, manakala Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri (SUK) Negeri Sembilan memutuskan tidak akan mewartakan atau melaksanakan proklamasi berkenaan.
Perkembangan itu berlaku selepas beberapa kenyataan dan keputusan berhubung kedudukan Tuanku Muhriz serta pengiktirafan terhadap Tuanku Nadzaruddin ibni Almarhum Tuanku Ja’afar, selain pendirian Dewan Keadilan dan Undang (DKU) yang menegaskan Tuanku Muhriz masih merupakan Yang Dipertuan Besar yang sah.
Kemelut itu bermula dengan Proklamasi bertarikh 19 April 2026 yang kemudiannya menjadi asas kepada perkembangan berkaitan kedudukan Yang Dipertuan Besar Negeri Sembilan.
Pada 14 September, DKU dalam persidangan khas menegaskan bahawa Tuanku Muhriz kekal sebagai Yang Dipertuan Besar kerana, menurut pendirian Dewan itu, tiada proses sah yang menyebabkan Baginda terhenti memegang jawatan berkenaan. DKU turut mempersoalkan kesahan proklamasi 19 April dan menyatakan tiada proses yang diperuntukkan di bawah Perkara X(1) Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959 (UUTKNS) dilaksanakan sepenuhnya.
Pada 16 September pula, Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri (MMKN) Negeri Sembilan membuat keputusan yang kemudiannya diumumkan Menteri Besar, Datuk Ismail Lasim, berkaitan pengiktirafan terhadap proklamasi berkenaan. Menteri Besar turut memaklumkan bahawa proses pewartaan akan diteruskan mengikut peraturan sedia ada.
Namun, pada 17 September, AGC mengeluarkan kenyataan yang mengubah kedudukan dari sudut pentadbiran dan perundangan.
Menurut AGC, Proklamasi 19 April adalah tidak sah kerana tidak mematuhi kehendak mandatori Perkara 10 UUTKNS 1959. AGC menjelaskan bahawa walaupun Dato’-Dato’ Undang mempunyai kuasa untuk mengambil tindakan berkaitan penurunan Yang Dipertuan Besar, Perkara 10 turut menetapkan tatacara serta asas pertimbangan yang perlu dipatuhi sebelum keputusan sedemikian dibuat. AGC berkata setakat itu tiada fakta menunjukkan tatacara tersebut telah dipatuhi.
AGC turut menyatakan tiada keterangan bahawa mana-mana faktor hilang kelayakan yang dinyatakan dalam Perkara 10(1) terpakai kepada Tuanku Muhriz. Pada masa sama, AGC mengambil maklum isu berhubung keabsahan beberapa Dato’-Dato’ Undang yang menandatangani proklamasi berkenaan.
Dalam kenyataan sama, AGC menegaskan Menteri Besar dan MMKN Negeri Sembilan tidak mempunyai kuasa secara unilateral untuk menamatkan atau mengosongkan jawatan Yang Dipertuan Besar. Menurut AGC, kesahan serta kesan proklamasi itu perlu ditentukan melalui proses perlembagaan dan undang-undang yang sah.
Pada hari yang sama, DKU sekali lagi menegaskan Tuanku Muhriz kekal sebagai Yang Dipertuan Besar yang sah. Setiausaha DKU, Raja Norazli Raja Nordin, berkata tiada kekosongan jawatan dan tiada pengganti selagi jawatan tersebut dipegang secara sah. DKU turut menyatakan MMKN dan Kerajaan Negeri tidak mempunyai bidang kuasa menentukan kesahan proklamasi atau kedudukan Yang Dipertuan Besar.
Beberapa jam kemudian, satu lagi perkembangan berlaku apabila laporan mengenai penamatan perkhidmatan Raja Norazli sebagai Setiausaha DKU berkuat kuasa 17 September muncul susulan warkah Tuanku Nadzaruddin.
Perkembangan paling terkini berlaku pada malam 17 September apabila Pejabat SUK Negeri Sembilan menyatakan kerajaan negeri tidak akan mengambil sebarang tindakan pewartaan atau pelaksanaan terhadap Proklamasi 19 April.
Keputusan itu dibuat selepas mengambil kira pandangan AGC bahawa proklamasi tersebut tidak sah dan tindakan pewartaan atau pelaksanaannya akan menjadi tindakan yang tidak sah serta tidak berperlembagaan. Pejabat SUK turut menyatakan pentadbiran negeri akur dengan pandangan AGC bahawa MMKN tidak mempunyai bidang kuasa, autoriti atau kuasa di bawah UUTKNS 1959 untuk membuat pengumuman berkenaan proklamasi tersebut.
Pejabat SUK turut memaklumkan perkara berkenaan telah dirujuk kepada Penasihat Undang-Undang Negeri bagi memastikan sebarang tindakan yang perlu diambil selepas ini dilaksanakan mengikut UUTKNS 1959 dan undang-undang semasa.
Dengan perkembangan itu, kedudukan semasa menunjukkan terdapat beberapa pendirian institusi yang perlu dibezakan: AGC menyatakan Proklamasi 19 April tidak sah dari sudut pematuhan UUTKNS, DKU menegaskan Tuanku Muhriz kekal sebagai Yang Dipertuan Besar, manakala pentadbiran negeri kini menyatakan ia tidak akan mewartakan atau melaksanakan proklamasi tersebut.
Dalam masa sama, isu berkenaan juga berkait dengan prosiding mahkamah yang sedang berjalan. AGC menyeru semua pihak menghormati proses perlembagaan dan undang-undang yang sedang berlangsung bagi menentukan kesahan serta kesan tindakan berkaitan kedudukan Yang Dipertuan Besar Negeri Sembilan. @politiko.my
Jom sertai siaran WhatsApp politiko.my untuk berita terkini.
